Otonom işlemler nelerdir? (Ticari terimler kategorisi)

Ödemeler Bilançosuna kaydedilen uluslararası ekonomik işlemlerin niteliğiyle ilgili bir kavram. Ödemeler bilançosunda yer alan işlemler otonom işlemler ve Denkleştırici İşlemler diye iki gruba ayrılırlar. Otonom işlemler, ortaya çıkışı normal piyasa koşullarına bağlı olan, diğer bir deyişle, iktisadi ve mali nedenlerle yapılan işlemlerdir. Bu işlemlerin yapılışı ödemeler bilançosu durumuyla ilgili değildir. Örneğin, mal ve hizmet ithal ve ihracı, tek - yanlı transferler, uzun - süreli sermaye akımları, faiz gelirlerinden veya kur farklılıklarından yararlanmak için göç eden kısa - süreli sermaye fonları bu niteliktedir.

Uluslararası ekonomik ilişkiler bakımından otonom işlemlerin büyük bir önemi vardır. Çünkü ülkenin dış ödemeler bilançosunun açık veya fazla vermesi otonom işlemlerin sonucuna göre belirlenir. O bakımdan bunlara "dengesizlik doğuran" (gap making) işlemler de denir. Eğer otonom işlemlerin alacak ve borç toplamları birbirine eşitse ödemeler bilançosu dengede, birincisi İkinciden büyükse ödemeler bilançosunda bir fazlalık, aksi durumda da bir açık vardır. Oysa denkleştirici işlemlerin ortaya çıkış nedeni ödemeler bilançosu durumunun, başka bir devişle otonom işlemlerin sonucudur.

Örneğin, otonom giderlerin otonom gelirlerden büyük olduğu bir durumda bu açığı finanse etmek gerekir. Bu amaçla örneğin ülke atm, döviz, sdr ve ımf pozisyonu gibi resmi rezervlerini kullanır veya dış kaynaklardan kısa - süreli borçlanma yoluna gider. İşte bu tür işlemler de denkleştriici işlemlerdir. Otonom işlemlere karşılık bunlara "dengesizlik gideren" (gapfilling) işlemler denir. Bazan ödemeler bilançosu kayıtları incelenirken otonom işlemlerle denkleştirici işlemler arasına bir çizgi çekilir, otonom işlemler bunun üzerine, denkleştirici olanlar da altına kaydedilir. O nedenle otonom işlemlere "çizgi - üstü işlemleri" (above-theline transactions), denkleştirici olanlara da "çı’zei - altı" (below - the line transactions) adı verilir.